Đầu năm 1991, tiếng súng trên tuyến
biên giới Hoàng Su Phì đã ngừng, nhưng quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc vẫn
chưa chính thức được bình thường hóa.
Đến đầu tháng 10 năm 1991, các xã
biên giới báo cáo rằng nhân dân hai bên đã bắt đầu trao đổi, mua bán hàng hóa
qua các lối mở nhỏ trên tuyến biên giới thuộc cả bốn xã giáp ranh. Đây là tín
hiệu tích cực, mở đầu cho quá trình khôi phục quan hệ hợp tác giữa hai địa
phương.
Khi đó, huyện Hoàng Su Phì có 34,5
km đường biên giới, với bốn xã tiếp giáp hai huyện của Trung Quốc. Trong đó, xã
Bản Máy giáp huyện Ma Ly Pho; ba xã Thàng Tín, Pố Lồ và Thèn Chu giáp huyện
Múng Tủng (Trung Quốc).
Trong thời gian này, thông qua Sở
Ngoại vụ tỉnh Hà Giang, phía Trung Quốc bày tỏ mong muốn mời lãnh đạo huyện
Hoàng Su Phì sang thăm huyện Múng Tủng. Hai bên đã trao đổi công hàm, thống
nhất thời gian và chương trình chuyến thăm. Sau đó, UBND tỉnh Hà Giang chính
thức cho phép đoàn đại biểu huyện Hoàng Su Phì sang thăm huyện Múng Tủng trong
thời gian hai ngày (tổng thời gian cả đi và về là bốn ngày).
Theo kế hoạch, sáng ngày 20/10/1991,
đoàn đại biểu huyện Hoàng Su Phì sẽ được phía bạn đón tại cửa khẩu mốc 10.
Hành
trình đến mốc 10
Thời điểm đó, điều kiện giao thông
giữa hai bên hoàn toàn khác biệt.
Phía Việt Nam chưa có đường ô tô lên
biên giới, chỉ có đường ngựa thồ rộng khoảng 1,5–2,5 m. Từ trung tâm huyện đến
mốc 10 dài khoảng 32 km và phải đi bộ hoàn toàn.
Trong khi đó, phía Trung Quốc đã xây
dựng đường ô tô rộng khoảng 7 m chạy thẳng đến mốc 10, mặt đường bê tông kiên
cố, taluy dương và taluy âm đều được kè đá, đổ bê tông chắc chắn, đủ điều kiện
cho xe tải lưu thông.
Để kịp thời gian đón lúc 7 giờ sáng
ngày 20/10/1991, đoàn phải tính toán rất kỹ lộ trình.
Sáng ngày 19/10/1991, đoàn
xuất phát đi bộ lên đồn Biên phòng để nghỉ qua đêm. Đến giữa buổi chiều, đoàn
tới nơi, dùng bữa tối và họp phân công nhiệm vụ cho từng thành viên. Sau khi
thống nhất kế hoạch, đoàn quyết định 2 giờ sáng ngày 20/10 sẽ tiếp tục
hành quân ra mốc 10. Trên đường đi, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng đã chuẩn bị cho
mỗi thành viên một gói xôi làm bữa sáng.
Thành
phần đoàn đại biểu
Theo quyết định của UBND tỉnh Hà
Giang, đoàn đại biểu huyện Hoàng Su Phì gồm 9 thành viên:
- Ông Phượng Quầy Phin – Chủ tịch UBND huyện,
Trưởng đoàn.
- Ông Nguyễn Văn Ngọ – Giám đốc Xí nghiệp Chè
Hoàng Su Phì, Phó Trưởng đoàn.
- Ông Ngô Lê Lợi – Chuyên viên Giao thông – Xây
dựng, Thư ký đoàn.
- Ông Nguyễn Văn Hải – Giám đốc Công ty Thương
nghiệp huyện.
- Ông Mai Văn Sơn – Phó Giám đốc Lâm trường huyện.
- Ông Nguyễn Văn Điều – Trưởng phòng Nông nghiệp
huyện.
- Ông Nguyễn Văn Mạnh – Hạt trưởng Hạt Giao thông.
- Ông Bình – Cán bộ Sở Ngoại vụ, phiên dịch.
Đoàn chính thức sang Trung Quốc có 9 thành viên.
Nội
dung làm việc
Trong cuộc họp chuẩn bị, đoàn thống
nhất mục tiêu của chuyến công tác là:
- Tham quan đất nước, con người và tình hình phát triển
của huyện Múng Tủng.
- Trao đổi các khả năng hợp tác kinh tế trước mắt và lâu
dài giữa hai địa phương.
Đồng chí Ngô Lê Lợi được giao
chuẩn bị bài phát biểu chào mừng cho Trưởng đoàn và tổng hợp các ý kiến của các
thành viên. Mọi nội dung phát biểu đều phải thông qua Thư ký tổng hợp và Trưởng
đoàn thống nhất trước khi trình bày.
Về công tác phiên dịch, đoàn yêu cầu
sử dụng chính xác các thuật ngữ chuyên ngành kinh tế; các thành viên phát biểu
từng câu ngắn gọn, rõ ý để phiên dịch của hai bên chuyển ngữ đầy đủ, tránh hiểu
sai nội dung.
Một trong những nội dung quan trọng
nhất được đoàn Hoàng Su Phì đề xuất là mong phía Trung Quốc tạo điều kiện, hỗ
trợ huyện phát triển hệ thống giao thông, bao gồm đường ngựa thồ, đường ô tô
nối về trung tâm huyện và các tuyến đường đến các thôn, bản.
Đề xuất này đã được lãnh đạo huyện
Múng Tủng ghi nhận và bày tỏ sự ủng hộ.
Ý
nghĩa của chuyến thăm
Chuyến thăm của đoàn đại biểu huyện
Hoàng Su Phì tới huyện Múng Tủng tháng 10 năm 1991 đã kết thúc tốt đẹp, trở
thành một dấu mốc lịch sử quan trọng trong tiến trình bình thường hóa quan hệ
giữa hai địa phương sau nhiều năm chiến tranh và căng thẳng trên tuyến biên
giới Việt Nam – Trung Quốc.
Đây không chỉ là chuyến công tác đối
ngoại đầu tiên giữa hai huyện sau chiến tranh, mà còn là biểu tượng của sự khép
lại một giai đoạn đầy mất mát, hy sinh để mở ra một thời kỳ mới – thời kỳ hòa
bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển. Từ đây, tiếng súng được thay bằng những
cái bắt tay, những con đường giao thương từng bước được nối lại, đời sống của
nhân dân vùng biên dần ổn định, mở ra cơ hội phát triển kinh tế, xây dựng quê
hương Hoàng Su Phì ngày càng giàu đẹp.
Đối với cán bộ và nhân dân Hoàng Su
Phì khi ấy, chuyến thăm mang ý nghĩa đặc biệt. Sau bao năm sống trong cảnh
chiến tranh, biên giới khép kín và luôn nơm nớp lo âu, ai cũng cảm nhận được
niềm vui của hòa bình.
Người dân phấn khởi khi thấy biên giới dần trở
thành cầu nối của tình hữu nghị, của giao lưu và phát triển, thay vì là ranh
giới của xung đột. Đó là niềm hy vọng về một tương lai ổn định, nơi con cháu
được lớn lên trong hòa bình và có điều kiện xây dựng cuộc sống ấm no trên chính
mảnh đất quê hương mình.
Chuyến thăm ấy vì thế không chỉ là một sự kiện ngoại giao của hai địa phương, mà còn là dấu mốc mở đầu cho một chặng đường mới trong lịch sử Hoàng Su Phì – chặng đường của hòa bình, đoàn kết, xây dựng và phát triển.
Thời điểm đó,
Hoàng Su Phì vẫn còn là một huyện miền núi đặc biệt khó khăn. Nhà nước đang tập
trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, giao thông và các công trình thiết yếu để
từng bước phát triển kinh tế - xã hội. Điều kiện vật chất còn nhiều thiếu thốn,
nhưng với tinh thần hiếu khách, chân thành và mong muốn xây dựng mối quan hệ
láng giềng hữu nghị, huyện đã chuẩn bị chu đáo mọi điều kiện để đón tiếp đoàn
đại biểu Múng Tủng bằng tất cả sự trọng thị và nồng hậu.
Chuyến thăm đáp
lễ của đoàn đại biểu huyện Múng Tủng (Trung Quốc) không chỉ góp phần củng cố niềm tin và
tình hữu nghị giữa chính quyền và nhân dân hai bên biên giới, mà còn đặt nền
móng cho những hoạt động hợp tác lâu dài về kinh tế, thương mại, giao lưu văn
hóa và phát triển vùng biên. Từ đó, biên giới Hoàng Su Phì từng bước trở thành
cầu nối của hòa bình, hữu nghị và phát triển, góp phần cùng nhân dân hai nước
xây dựng một đường biên ổn định, hợp tác và ngày càng phồn vinh.
Đến
cuối năm 2000, sau gần chín năm, đoàn đại biểu huyện Hoàng Su Phì mới tiếp tục
thực hiện chuyến thăm huyện Mã Quan (Trung Quốc), góp phần nối dài truyền thống
hữu nghị và hợp tác giữa các địa phương biên giới./.
(Ngô Lê Lợi -Hà Nội 31/7/2026- Một thời
gian nan nhớ mãi )