NGO LE LOI và Tây bắc MƯỜNG HUM: Chúng con đưa Ba về quê sau 64 năm xa xứ

Hai anh em Bên Ban thờ Cha Ngô Văn Thắng (Nhà thờ Chi họ Ngô Văn)

Có những cuộc trở về không phải dành cho người còn sống.

Có những hành trình phải đi hết hơn nửa cuộc đời mới tìm được điểm khởi đầu.

Gia đình chúng con đã mất tròn sáu mươi tư năm để tìm lại quê cha, tìm lại cội nguồn của dòng họ Ngô Văn. Ngày chúng con đưa di ảnh Ba trở về quê nội, ai cũng nghẹn ngào. Ba đã không còn, nhưng cuối cùng cũng được trở về nơi mình đã sinh ra.

Những năm tháng đi tìm quê cha

Năm 1982, khi tổ chức xác minh lý lịch để xét kết nạp Đảng cho tôi, Ba chỉ nhớ và nói:

"Quê Cần Thơ."

Công văn được gửi vào Cần Thơ nhưng kết quả trả lời là không có người nào mang tên như Ba.

Đến năm 1987, khi cơ quan tiếp tục yêu cầu xác minh quê quán để hoàn thiện hồ sơ công tác, lúc ấy Ba đã lâm bệnh nặng. Sau nhiều lần cố gắng nhớ lại, Ba chỉ nói:

"Quê ở thị xã Hà Tĩnh."

Mẹ và tôi lập tức trở về Hà Tĩnh để tìm.

May mắn thay, chúng tôi gặp bác Trần Đức Thìn cùng những người bạn từng chiến đấu với Ba trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Từ đó mới biết gia đình từng sống tại số 24 phố Lê Bình, phường Bắc Hà, thị xã Hà Tĩnh.

Khi ấy, cả gia đình đều tin rằng đã tìm được quê gốc của Ba.

Món quà lớn nhất dành cho Ba

Năm 1988, sau mười bốn năm phấn đấu, tôi được kết nạp vào Đảng.

Ngày mang tấm thẻ Đảng viên dự bị về khoe, Ba cầm rất lâu rồi lặng lẽ nói:

"Cảm ơn tổ tiên."

Ba đặt thẻ Đảng lên bàn thờ, thắp một nén hương, khấn ông bà phù hộ cho con cháu được bình an và thành đạt.

Hình ảnh ấy theo tôi suốt cuộc đời.

Nhưng sau này chúng tôi mới biết, thị xã Hà Tĩnh chỉ là nơi ông bà nội lưu lạc đến sinh sống, chứ chưa phải quê gốc của dòng họ.

Lời dặn của bà nội

Trong những năm Mỹ đánh phá miền Bắc ác liệt (1967–1968), bà nội nhiều lần nhắc mẹ:

"Sau này hòa bình nhớ tìm người anh con bác trong quê xem còn sống hay mất."

Lời dặn ấy cứ âm thầm theo gia đình suốt bao năm.

Chúng tôi biết chắc mình còn người thân, nhưng không biết họ ở đâu.

Điều kỳ diệu sau ngày nghỉ hưu

Năm 2011, sau khi nghỉ hưu, tôi bắt đầu dành thời gian tìm lại cội nguồn.

Tôi đăng thông tin lên trang Họ Ngô Việt Nam với một hy vọng rất mong manh.

Đúng 5 năm sau, ngày 6 tháng 7 năm 2016, anh Ngô Văn Diên (tên Cha Mẹ đặt ,khi vào quân ngũ anh đổi là Ngô Sỹ Diên) đọc được thông tin và gọi điện cho tôi.

Từ cuộc gọi ấy, mọi manh mối dần được nối lại.

Gia đình tìm được người con của người chú ruột và xác định quê gốc của dòng họ là: Thôn Thanh Lương, xã Phù Lưu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

Chúng con đưa Mẹ và Ba trở về

Ngày 10 tháng 8 năm 2016, vợ chồng tôi cùng người thân đưa Mẹ về quê lần đầu tiên.

Để chắc chắn, tôi và anh Ngô Văn Diên cùng đến Trung tâm Giám định sinh học pháp lý - Bộ Công an xét nghiệm ADN.

Kết quả khiến mọi người vô cùng xúc động:

Ngô Sỹ Diên và Ngô Lê Lợi có quan hệ huyết thống theo dòng cha.

Bao nhiêu năm mong mỏi cuối cùng cũng có lời khẳng định của khoa học.

Ngày 21 tháng 10 năm 2016, bốn anh em chúng tôi cùng Mẹ trở về quê lần thứ hai.

Lần này, chúng tôi mang theo di ảnh của Ba.

Các anh chị trong quê là con ông Bác (là chi trên) đã nhận chúng tôi là em con Chú (chúng tôi là chi dưới), và nhất trí cho chúng tôi đưa di ảnh của Ba tôi về trong nhà thờ chi họ Ngô Văn, từ khi xây dựng nhà thờ chi họ Ngô Văn các anh các chị đã dành một ban thờ chi dưới trong nhà thờ. Trong ngày trọng đại được các anh các chị làm lễ và Chúng tôi kính cẩn đặt ảnh Ba lên bàn thờ tổ tiên, dâng nén hương thơm báo với ông bà và chi họ Ngô Văn: "Ba đã trở về quê rồi."

Không ai cầm được nước mắt.

Sau sáu mươi tư năm xa quê, người con của dòng họ Ngô Văn cuối cùng cũng được trở về với cội nguồn.

Sự dẫn dắt của tổ tiên

Nhiều người hỏi tôi ai đã giúp gia đình tìm được quê.

Đến hôm nay, tôi vẫn tin rằng đó không đơn thuần là sự tình cờ.

Không phải phép màu.

Cũng không phải nhờ cúng bái.

Mà là sự dẫn dắt vô hình của tổ tiên linh thiêng phù hộ độ trì.

Khi duyên đủ lớn, những người cùng chung dòng máu sẽ tìm thấy nhau.

Câu chuyện về ông bà nội

Ông bà nội tôi vì cuộc sống quá khó khăn đã phải rời quê đi tha phương.

Ông nội làm nghề kéo xe tay.

Bà nội gánh hai vò chè tươi bán ở chợ để nuôi gia đình.

Mái lều nhỏ của ông bà dựng trên vùng đất hoang cạnh chợ Hà Tĩnh.

Ông nội mất nơi đất khách nơi Quán Cồ.

Năm 1957, Ba đưa bà nội ra Hà Nam sinh sống, bỏ lại phía sau căn lều nghèo cùng cả một quãng đời lam lũ.

Ngày nay, nơi ấy đã trở thành phố Nguyễn Công Trứ của thành phố Hà Tĩnh.

Dấu tích cũ không còn nhiều, nhưng ký ức thì vẫn còn nguyên trong lòng những người con.

Khép lại hành trình 64 năm

Tìm được quê cha không chỉ là tìm được một địa danh.

Đó là tìm lại cội nguồn của dòng máu mình.

Là tìm lại những người thân đã thất lạc.

Là hoàn thành tâm nguyện của Ba và của bà nội.

Từ ngày ấy, mỗi lần trở về Thanh Lương - Phù Lưu - Lộc Hà, tôi luôn có cảm giác mình không còn là một người khách.

Tôi trở về là của một người con được trở về với các anh các chị của mình và mái nhà của tổ tiên.

Tôi càng thấm thía lời dạy của cha ông:

"Con người có tổ có tông, như cây có cội, như sông có nguồn."

Quê cha có thể không phải nơi ta sinh ra và lớn lên.

Nhưng đó là nơi bắt đầu của dòng máu đang chảy trong mỗi con người.

Được đưa Ba trở về quê nội sau sáu mươi tư năm xa xứ là niềm hạnh phúc, niềm tự hào và cũng là món quà thiêng liêng nhất mà những người con có thể dâng lên cha và tổ tiên.

Lời kết

Khép lại hành trình sáu mươi tư năm tìm về quê cha, tôi càng thấm thía rằng, con người có thể đi rất xa, sống ở nhiều nơi, gắn bó với nhiều vùng đất, nhưng trong sâu thẳm trái tim, ai cũng có một nơi để nhớ, một nơi để hướng về. Đó chính là cội nguồn.

Xa quê không chỉ là khoảng cách của địa lý, mà còn là nỗi nhớ âm ỉ theo năm tháng. Càng trưởng thành, càng đi nhiều, con người càng nhận ra giá trị thiêng liêng của hai tiếng quê hương. Nơi ấy có mồ mả tổ tiên, có nhà thờ họ, có những người cùng chung dòng máu và có cả lịch sử của gia đình được gìn giữ qua bao thế hệ.

Đối với chúng tôi, tìm được quê nội không đơn thuần là tìm được một địa danh trên bản đồ, mà là tìm lại gốc rễ của chính mình. Đó là sự trở về với tổ tiên, với dòng họ, với những người đã âm thầm tạo nên sự hiện diện của chúng tôi hôm nay.

Mỗi lần trở về Thanh Lương – Phù Lưu – Lộc Hà, thắp nén hương trước bàn thờ Tổ, lòng tôi lại thấy bình yên lạ thường. Tôi như được gặp lại Ba, gặp lại ông bà nội và những bậc tiền nhân chưa từng một lần biết mặt. Trong làn khói hương nghi ngút, tôi cảm nhận rõ hơn bao giờ hết sự gắn kết thiêng liêng giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Tôi mong rằng con cháu mai sau, dù học tập, làm việc hay lập nghiệp ở bất cứ nơi đâu, cũng sẽ không quên cội nguồn của mình. Bởi quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra, mà còn là nơi tổ tiên đã khai mở dòng họ, là nơi để mỗi người tìm về khi muốn biết mình là ai và mình thuộc về đâu.

Cuộc đời mỗi con người rồi cũng sẽ có lúc trở về với đất mẹ. Nhưng trước khi trở về với đất, hãy trở về với quê cha trong ngày giỗ Tổ, việc Họ , để cúi đầu trước bàn thờ Tổ tiên, dâng một nén hương tri ân và tự nhắc mình rằng:

"Con người có tổ có tông, như cây có cội, như sông có nguồn."

Đó không chỉ là một lời dạy của cha ông, mà còn là đạo lý ngàn đời của dân tộc Việt Nam, nhắc nhở mỗi người con dù đi xa đến đâu cũng luôn nhớ về nguồn cội – nơi bắt đầu của gia đình, của dòng họ và của chính cuộc đời mình./.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH ĐOÀN TỤ Ở QUÊ NỘI