NGO LE LOI và Tây bắc MƯỜNG HUM: Phạm Văn Dòng.

Vợ chồng CCB Phạm Văn Dòng ở phường 10 thành phố Sóc Trăng

Cứ đến đầu tháng 12 hằng năm - ngày nhập ngũ của lớp thanh niên năm ấy - những cựu chiến binh thôn Thanh Nộn, xã Thanh Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam lại tề tựu đông đủ trong buổi họp mặt đồng ngũ. Chỉ một ngày gặp nhau nhưng chan chứa nghĩa tình. Hơn hai mươi anh em, người từ Hà Nội, Nam Định, người ở ngay quê nhà, cùng nâng chén trà, chén rượu, ôn lại những kỷ niệm một thời tuổi trẻ đã gửi trọn nơi chiến trường. Mỗi cuộc gặp đều rộn ràng tiếng cười, nhưng cũng luôn để lại một khoảng lặng khi nhắc đến những người bạn vì nhiều lý do không thể có mặt. Trong số đó, người mà anh em luôn nhắc nhớ nhiều nhất là Phạm Văn Dòng - người lính sau ngày đất nước thống nhất đã ở lại Sóc Trăng, lập gia đình và gắn bó trọn đời với miền quê mới.

Hội đồng ngũ chụp năm 2004

Hội đồng ngũ thôn Thanh Nộn xã Thanh Sơn hàng năm gặp mặt ảnh chụp 30-4- 2006

Mỗi dịp gặp mặt đồng đội, chúng tôi lại cảm thấy thiếu vắng một người bạn, một người lính đã cùng vào sinh ra tử trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, anh ở lại chiến trường, lập gia đình và gây dựng cuộc sống trên vùng quê mới thuộc tỉnh Sóc Trăng, miền Tây Nam Bộ. Người bạn ấy là Phạm Văn Dòng.

Anh Dòng quê ở xóm 2, thôn Thanh Nộn. Ngày nhập ngũ, anh đang học cấp III của trường huyện. Ở tuổi đôi mươi, cũng như bao chàng trai làng quê khác, anh mang trong mình biết bao kỷ niệm hồn nhiên của một thời tuổi trẻ.

Quê hương chúng tôi là vùng đồng chiêm trũng, "chưa mưa đã ngập, chưa nắng đã hạn". Thế nhưng tạo hóa lại ưu ái ban tặng dòng sông Đáy hiền hòa như dải lụa mềm uốn lượn qua làng. Những đêm trăng thanh gió mát, trai gái trong làng thường rủ nhau ra bờ sông tâm tình. Những đoàn thuyền chở đầy hàng hóa lặng lẽ xuôi ngược, ánh trăng vàng trải xuống mặt nước tạo nên một khung cảnh bình yên, trù phú. Đâu đó vang lên tiếng sáo trúc dìu dặt, trầm bổng, khiến không gian càng thêm thơ mộng.

Mùa hè là khoảng thời gian vui nhất. Lũ trẻ chúng tôi đu mình trên những cành phượng vĩ, rồi ùa xuống dòng sông tắm mát, nô đùa thỏa thích. Nhớ lại những tháng ngày ấy, ai cũng thấy đó là một phần tuổi thơ đẹp không thể nào quên.

Thế rồi chiến tranh đã gọi tên cả một thế hệ. Những chàng trai mới mười bảy, mười tám, đôi mươi, cuộc sống còn nhiều thiếu thốn nhưng ai trúng tuyển nghĩa vụ quân sự cũng đều háo hức. Được khoác lên mình màu áo lính là niềm tự hào, là dấu mốc trưởng thành, là khát vọng được cống hiến cho Tổ quốc.

Trái với niềm phấn khởi của con cái, các bậc cha mẹ lại không khỏi lo lắng. Con còn quá trẻ, ăn chưa no, lo chưa tới, liệu có đủ sức theo kịp đơn vị, có vượt qua được những gian khổ nơi chiến trường hay không?

Đêm trước ngày lên đường nhập ngũ, xã đoàn tổ chức buổi liên hoan tiễn tân binh. Chương trình văn nghệ tuy chỉ là "cây nhà lá vườn" nhưng không khí vô cùng sôi nổi, ấm áp. Sau buổi liên hoan, mỗi tân binh được tặng một túi quà nhỏ gồm một tuýp kem đánh răng và một chiếc bàn chải. Món quà tuy giản dị nhưng với nhiều người, đó là món quà đầu tiên trong cuộc đời, mang theo biết bao tình cảm của quê hương.

Đêm ấy, đúng dịp các cụ trong làng làm lễ tại đình Thượng. Các cô gái cũng theo giúp việc hương khói. Đám thanh niên sắp nhập ngũ rủ nhau ra đình xem hội, có người còn tranh thủ trêu ghẹo các cô gái trong làng. Tuổi trẻ là vậy, hồn nhiên và đầy sức sống.

Có lẽ phần lớn thanh niên lên đường năm ấy đều chưa có mối tình nào để phải lưu luyến. Chỉ riêng anh Tam đã kịp cưới vợ trước khi nhập ngũ. Bởi vậy, những mối tình nảy nở trong đời lính về sau thường rất sâu nặng, khó có thể phai mờ.

Hôm sau, xã đội bàn giao tân binh cho huyện đội. Ai cũng được phát quân trang ngay tại chỗ. Những bộ quân phục may theo cỡ số thường rộng thùng thình, mặc lên trông ai cũng ngồ ngộ khiến cả đơn vị cười nói rộn ràng. Chỉ khi người chỉ huy nghiêm giọng nhắc nhở, hàng ngũ mới trở lại ngay ngắn.

Khoảng mười giờ đêm, gần sáu trăm tân binh của huyện bắt đầu cuộc hành quân bộ ra ga Phủ Lý để lên tàu vào đơn vị huấn luyện. Chuyến tàu quân sự chạy xuyên đêm, đến gần sáng thì tới Bỉm Sơn (Thanh Hóa), hầu như không dừng nghỉ.

Đó là những bước chân đầu tiên của người lính. Phía trước là chiến trường ác liệt, là bom đạn, là kẻ thù, là những gian khổ và cả sự hy sinh có thể đến bất cứ lúc nào. Phía sau là gia đình, người thân, lũy tre làng và dòng sông Đáy thân thương.

Người lính ra trận mang theo trách nhiệm với Tổ quốc. Họ gác lại tất cả: gia đình, quê hương, bạn bè, thậm chí cả người vợ trẻ, những đứa con thơ và tương lai riêng của mình.

Một thời tuổi trẻ đã trôi qua như thế. Những người lính bước vào chiến tranh với tâm thế thanh thản, không đòi hỏi, không toan tính, chỉ mang trong tim một lý tưởng duy nhất: chiến đấu để giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Ngày hòa bình lập lại, mỗi người trở về với một số phận khác nhau. Có người thành đạt, cuộc sống đủ đầy; có người vẫn quanh năm vất vả; cũng có người không vượt qua nổi những khó khăn của cuộc sống thời bình.

Biểu là một trường hợp khiến đồng đội luôn day dứt. Gần mười năm chinh chiến qua nhiều chiến trường từ Đông Nam Bộ đến Tây Nam Bộ, anh vẫn kiên cường vượt qua bom đạn. Thế nhưng khi trở về quê hương, vì trình độ văn hóa hạn chế, kinh tế khó khăn, gánh nặng gia đình đè nặng lên vai, cuối cùng anh đã chọn cái chết để giải thoát. Mỗi dịp họp mặt đồng ngũ, chúng tôi vẫn mời vợ anh đến dự như một sự tri ân và tưởng nhớ người đồng đội năm xưa.

Trong số những người bạn cùng nhập ngũ, có lẽ Minh là người thành công nhất. Quê anh ở thôn Bút Sơn, nơi có nhà máy xi măng lớn và nguồn đá vôi dồi dào. Nhận thấy tiềm năng ấy, anh mạnh dạn đầu tư khai thác đá xây dựng. Từ những ngày đầu đầy khó khăn, đến nay anh đã gây dựng được cơ sở sản xuất với dây chuyền hiện đại và số vốn lên tới hàng tỷ đồng. Dù sống ở quê, anh vẫn có cuộc sống ổn định, sung túc, luôn gắn bó với gia đình và bà con lối xóm.

Còn anh Tam, ngày xuất ngũ trở về chỉ với hai bàn tay trắng. Không nghề nghiệp, không vốn liếng, anh bươn chải đủ nghề để mưu sinh...

Nhờ ý chí và nghị lực của người lính, cùng niềm tin "có công mài sắt, có ngày nên kim", anh Tam từng bước vượt qua những khó khăn của cuộc sống. Chăm chỉ, cần cù như con kiến tha lâu đầy tổ, từ những ngày khởi nghiệp đầy gian nan, đến nay anh đã xây dựng được một doanh nghiệp có uy tín trong lĩnh vực xây dựng giao thông. Công ty của anh hoạt động chủ yếu tại tỉnh Sơn La, chuyên thi công các công trình giao thông miền núi.

Sau bao năm bươn chải, anh đã gây dựng được cơ ngơi đáng tự hào: một ngôi nhà khang trang rộng hàng trăm mét vuông tại thị trấn Văn Điển (Hà Nội), có xe ô tô riêng và cuộc sống ổn định. Điều khiến anh hạnh phúc hơn cả là các con đều trưởng thành, nối nghiệp cha trong ngành xây dựng giao thông, lập gia đình yên ấm và anh chị đã lên chức ông bà từ nhiều năm nay.

Nhìn lại chặng đường đã qua, ai cũng vui mừng trước thành quả của anh. Đó là phần thưởng xứng đáng cho một người lính đã mang cả tuổi xuân vào chiến trường rồi trở về tiếp tục chiến đấu với cuộc sống bằng chính đôi bàn tay và ý chí của mình.

Anh Kỷ sau khi xuất ngũ trở về quê đã tiếp tục học tập, hoàn thành chương trình phổ thông và tham gia công tác địa phương. Hiện anh là Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Thanh Sơn và vẫn tiếp tục học lớp Cao cấp lý luận chính trị. Con đường của anh là minh chứng cho tinh thần không ngừng học tập và cống hiến.

Anh Tùng trở về quê, tiếp tục tham gia công tác một thời gian rồi nghỉ theo chế độ mất sức. Có lương hưu, thêm một quán bia nhỏ do gia đình mở nên cuộc sống cũng đủ đầy, bình yên.

Hiếu - người bạn ở gần nhà Dòng nhất - sau ngày phục viên được tín nhiệm giữ chức Bí thư Đoàn xã. Những năm bao cấp, cuộc sống tuy còn khó khăn nhưng ổn định. Sau này, anh nghỉ công tác, được cấp một mảnh đất gần trụ sở xã để dựng căn nhà nhỏ. Hai vợ chồng cần cù buôn bán rau quả, "mua gì bán nấy", cuộc sống tuy không khá giả nhưng vẫn đầm ấm.

Còn tôi, cuộc đời quân ngũ gắn với nhiều chiến trường khác nhau. Tôi đã tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử trong đội hình tiến công từ hướng Tây Nam. Đơn vị xuất phát từ đất Campuchia, tiếp quản thành phố Cần Thơ rồi đóng quân tại Sóc Trăng với phiên hiệu D23-11. Từ cuối năm 1975 hành quân lên bảo vẹ biên giới An Giang đóng quân tại căn cứ Chi Lăng. Đầu tháng 4/1976 quân đội cho ra Bắc đi học và điều động lên công tác phục vụ chiến đấu tại chiến trường phía Bắc hơn 31 năm và nghỉ hưu.

Những ngày ấy, đường Trần Hưng Đạo là tuyến phố quen thuộc nhất của chúng tôi. Do tình hình an ninh sau giải phóng còn nhiều phức tạp, bộ đội hầu như chỉ huấn luyện và làm nhiệm vụ trong doanh trại. Nếu ra ngoài đều phải đi theo tổ từ ba đến năm người.

Sau ba tháng đóng quân tại Sóc Trăng, tình hình biên giới Tây Nam diễn biến căng thẳng, đơn vị được điều lên Chi Lăng, huyện Tri Tôn (An Giang) để làm nhiệm vụ. Đến năm 1980, tôi được cử ra Bắc học Trường Giao thông Đường bộ tại Vĩnh Phú. Tốt nghiệp, Bộ Giao thông Vận tải điều động tôi lên công tác tại tỉnh Hà Tuyên, rồi gắn bó hơn ba mươi năm với huyện vùng cao biên giới Hoàng Su Phì (Hà Giang).

Suốt hơn mười năm (1980-1991), tôi trực tiếp tham gia phục vụ cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Hoàng Su Phì khi ấy là một trong những huyện có giao thông khó khăn nhất cả nước. Chỉ hơn 60 km đường vào huyện nhưng có tới hơn 70 khúc cua hiểm trở. Đến nay đã nghỉ hưu, tôi vẫn luôn mong Nhà nước tiếp tục quan tâm đầu tư để đồng bào nơi đây có điều kiện đi lại thuận lợi hơn.

Trong mỗi lần họp mặt đồng đội, chúng tôi đều nhắc đến Dòng. Ai cũng mong có ngày được vào miền Tây thăm người bạn năm xưa. Mãi đến tháng 7 năm ấy, điều mong ước mới trở thành hiện thực.

Cổng vào chùa Dơi Sóc Trăng (Vợ chồng tác giả và mẹ tác giả)

Một góc chùa Dơi Sóc Trăng Tác giả và mẹ tác giả)

Trong chùa Dơi-Tượng Phật tổ niết bàn

Đặt chân xuống Thành phố Hồ Chí Minh lúc gần nửa đêm, sáng hôm sau tôi cùng mẹ và vợ thuê xe đi Sóc Trăng.

Con đường hơn 240 km đi qua Long An, Tiền Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ và Hậu Giang khiến tôi không khỏi ngỡ ngàng. Miền Tây hôm nay đổi thay quá nhiều. Những cây cầu Mỹ Thuận, Cần Thơ sừng sững nối đôi bờ thay cho những chuyến phà năm nào. Đường sá rộng mở, xe cộ tấp nập, cuộc sống sôi động hơn rất nhiều so với những ngày sau giải phóng.

Quả thật, câu ca:

"Miền Tây gạo trắng nước trong,
Ai đi đến đó lòng không muốn về..."

vẫn còn nguyên giá trị. Bữa cơm với cá kho tộ, canh ngó sen và cá lóc đồng khiến người phương xa nhớ mãi hương vị miền sông nước.

Đến Sóc Trăng, tôi ghé thăm chùa Dơi - ngôi chùa Khmer nổi tiếng hơn bốn trăm năm tuổi, nơi hàng nghìn con dơi lớn trú ngụ giữa những tán cây cổ thụ. Hơn bốn mươi năm trước, khi còn là người lính trẻ, tôi từng cùng đồng đội lén vào đây tham quan. Ngày ấy chỉ thấy ngôi chùa thật đẹp; hôm nay trở lại, tôi mới hiểu thêm giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh của ngôi chùa nổi tiếng này.

Rời chùa Dơi, tôi tìm về nhà Dòng trên đường Trần Hưng Đạo. Sau vài lần hỏi thăm những người dân lớn tuổi, cuối cùng cũng tìm được ngôi nhà của người bạn cũ.

Cuộc gặp sau hơn ba mươi lăm năm khiến ai cũng xúc động.

Dòng vẫn khỏe mạnh, nhanh nhẹn. Hiện anh là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường 10. Chúng tôi ngồi bên nhau, nhắc lại chuyện chiến trường, chuyện quê hương, chuyện bạn bè và cả những vui buồn của cuộc sống.

Năm 1982, Dòng lập gia đình với người nữ quân y cùng đơn vị. Hai người con đều đã trưởng thành, có nghề nghiệp ổn định và xây dựng gia đình riêng. Anh chị nay đã có cháu nội, cháu ngoại. Trên mảnh đất rộng gần một nghìn mét vuông, anh chị dựng một ngôi nhà nhỏ, trồng cây ăn trái, rau màu, nuôi thêm gà vịt. Cuộc sống giản dị nhưng bình yên và đủ đầy.

Ngẫm lại, hạnh phúc đôi khi không nằm ở sự giàu sang mà ở sự bình yên sau những năm tháng chiến tranh. Câu nói của cha ông: "Trông lên chẳng bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng" dường như rất đúng với gia đình Dòng.

Ba giờ chuyện trò trôi qua thật nhanh. Vì đã có lịch trình tiếp tục chuyến đi nên tôi đành chia tay người bạn cũ. Trước lúc về, vợ chồng Dòng chuẩn bị cho chúng tôi vài hộp bánh pía đặc sản Sóc Trăng và một con gà vườn làm quà. Những món quà không lớn nhưng chứa đựng biết bao tình cảm chân thành của người bạn, người đồng đội.

Trở về miền Bắc, hình ảnh buổi gặp mặt ấy vẫn luôn hiện hữu trong tôi. Hơn ba mươi lăm năm xa cách, mái tóc chúng tôi đều đã bạc, nhưng tình bạn, tình đồng đội vẫn nguyên vẹn như thuở nào.

Vợ-chồng Phạm Văn Dòng khi mới xây dựng gia đình và con gái đầu chụp 1982

Phạm Văn Dòng tâm sự năm 1982 anh lấy vợ, chị là quân y sĩ cùng đơn vị và cháu gái đầu sinh năm 1982 bây giờ cũng là giáo viên, xây dựng gia đình rồi chồng công tác ở tỉnh đội Sóc Trăng. Cháu thứ hai là trai làm nghề xây dựng bước đầu cũng tạm đủ ăn, cũng xây dựng gia đình rồi vợ là cô giáo, và có một cháu gái rất xinh. Vợ dòng đã nghỉ hưu hưởng bảo hiểm xã hội hàng tháng kinh tế đủ ăn.

"Mái ấm" của Phạm Văn Dòng

Gia đình ở trên một công đất khoảng 1000 m², xây được một căn nhà khoảng 40 -50m², xung quanh trồng rau, cây trái, nuôi gà làm thực phẩm, thế là ổn quá rồi.

Tác giả và Bạn CCB Phạm Văn Dòng

Vợ chồng Tác giả và vợ chồng Bạn Phạm Văn Dòng (Vườn nhà Dòng)

Gia đình anh đều là cán bộ, giáo viên, bộ đội hưởng lương, các cụ ta có câu “trông lên thì không bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng” . Cuộc sống là thế, mà giấc mơ chắc cũng chỉ thế thôi, đòi gì nữa; xưa cha ông ta có câu “một túp Lều tranh hai trái tim vàng” ở gia đình Dòng thấy đúng lắm.

Con Dâu và cháu nội

Con gái và cháu nội

Tâm giao 3 tiếng đồng hồ, Mẹ muốn về thành phố Hồ Chí Minh không muốn ngủ lại, vì con trai Ngô Hoàng Đông đã bố trí tour du lịch đi Campuchia vào ngày hôm sau rồi, nên chia tay vợ chồng Dòng về để cho Mẹ nghỉ một hôm vì Mẹ đã 78 tuổi rồi. Dòng hỏi có còn trở lại không? Trở lại chứ vì đã ngồi nhâm nhi với nhau đâu. Bữa nay đến để cho biết nhà thôi, còn đến nữa. Vợ con Dòng chuẩn bị cho mấy gói bánh Pía đặc sản của Sóc Trăng và, bắt cho một con gà ta miệt vườn. Nể quá, chẳng lẽ bạn cho không lấy. Nhận quà thôi. Cảm ơn thịnh tình của vợ chồng Dòng và các cháu.

Nay về Bắc rồi, nhớ mãi buổi gặp Dòng, nhớ người bạn thuở tuổi hoa thời chăn trâu cắt cỏ, tuổi đuổi bướm, bẻ hoa, tuổi học trò như vô vàn chuyện cổ tích đã viết thành sách: “nhất quỉ nhì ma thú ba học trò” sau trên 35 năm mới gặp lại . Chúng ta tuy tóc đã điểm sương nhưng tình bạn, tình đồng đội vẫn còn mãi mãi, phải không Dòng nhỉ? Chúc vợ chồng thật hạnh phúc, chúc các con Dòng thành đạt , chúc cuộc sống luôn vui và khỏe.

Xin chúc vợ chồng Dòng luôn mạnh khỏe, hạnh phúc; chúc các con, các cháu thành đạt; và chúc tình đồng đội của những người lính năm xưa - những cựu chiến binh thôn Thanh Nộn, xã Thanh Sơn - sẽ mãi bền chặt theo năm tháng.

Đoạn kết: Hòa bình đã mở ra một hành trình mới cho những người lính. Rời chiến trường trở về đời thường, họ lại tiếp tục chiến đấu bằng lao động, ý chí và khát vọng xây dựng cuộc sống ấm no. Dẫu thời gian có phủ bạc mái đầu, tình đồng đội và những năm tháng cống hiến cho Tổ quốc vẫn mãi là ký ức thiêng liêng, nâng bước họ trên suốt chặng đường còn lại của cuộc đời./.

Chúc tình cảm của Hội hội đồng ngũ – những cựu chiến binh của thôn Thanh Nộn- xã Thanh Sơn đẹp mãi !

(Hà Nội, 22/7/2011-Ngô Lê Lợi).

Vườn cây trái của Phạm Văn Dòng

Con gái (cả) của Phạm Văn Dòng hiện là cô giáo tiểu học

Con dâu và cháu nội của Phạm Văn Dòng

ẢNH CÁC BẠN ĐỒNG MÔN

Các ban đồng môn: Thành-Yến-Nguyễn Chí Thành (xóm 1) và Nguyễn Hồng Quang xóm 3

Các bạn Dũng ở xóm 3 và Bạn Phạm Hải Yến ở xóm 1

Gặp mặt hội đồng môn bạn học với Dòng (lớp 7A) năm 2011 (chụp ở nhà Bạn Công)

Gặp mặt hội đồng môn lớp 7A-đầu năm 2011

Gặp mặt hội đồng môn (lớp 7A) năm 2007 (Bạn Yến tổ chức gặp mặt)

Viết thêm Vế thăm nơi đóng quân của Hội đồng ngũ thôn Thanh Nộn

Ngày 29/4/2023: 3 anh em (Kỉ -Thắng-Lợi) cùng nhập ngũ 12/1974 và cùng thôn Thanh Nộn đã về thăm lại nơi đóng quân ngày đầu nhập ngũ tròn 49 năm : thôn Đồng Trẩm -xã Thành Tiến-huyện Thạch Thành -Thanh Hóa . Nơi đây đổi mới và rất phát triển. Cánh đồng Trẩm là nơi đóng quân của đơn vị C2-D 858 và cách đó vào gần chân núi Dâu nơi đóng quân của D bộ 858. Màu xanh bát ngát của lúa. Mấy anh em đi lại con đường rèn vai ; rèn chân khoảng 15 ngày đi lấy củi từ Đồng Trẩm ra trung tâm huyện đến khu vực lấy củi là đội 7 nông trường Thạch Thành khoảng 10 km .

Nhớ mãi hôm đó là ngày đầu nghỉ lễ 30/4 và 1/5 có đợt không khí lạnh tràn về Thạch Thành và Thành Tiến trời mưa rất to.